Nội dung chính
Thủy sản Việt Nam đã đạt kim ngạch gần 11,3 tỷ USD vào cuối năm 2025, mở ra một bước ngoặt mạnh mẽ và đặt ra câu hỏi về chiến lược “xanh” cho năm 2026.
Quý IV 2025: Giai đoạn nước rút quyết định
Nếu xem cả năm 2025 như một cuộc đua, thì quý IV chính là đoạn cuối quyết định. Trong 3 tháng cuối, xuất khẩu thủy sản đạt 3.103,0 triệu USD, tăng 10,3% so với cùng kỳ năm trước. Tháng 12 một mình đóng góp 954,5 triệu USD, tăng 9,2%, cho thấy sức mua cuối năm đã mạnh mẽ trở lại.
Cấu trúc mặt hàng và xu hướng tăng trưởng
Trong tổng kim ngạch, tôm vẫn là ngọn cờ xuất khẩu, chiếm khoảng 4,65 tỷ USD và tăng 20% so với 2024. Đặc biệt, tôm hùm tăng hơn gấp đôi, đạt khoảng 817 triệu USD, phản ánh nhu cầu bùng nổ tại các thị trường châu Á, đặc biệt là Trung Quốc.
Cá tra đạt 2,19 tỷ USD (+8%), trong khi các loại cá biển khác đạt 2,16 tỷ USD (+12%). Ngược lại, cá ngừ giảm 10,8% do thiếu nguyên liệu, chi phí đánh bắt tăng và áp lực từ quy định IUU và MMPA của Mỹ.
Những nhóm hải sản có tốc độ tăng trưởng mạnh
- Tôm: 1.244,0 triệu USD, tăng 16,8%.
- Mực, bạch tuộc: tăng 20,4%.
- Cua, ghẹ: tăng 20,9%.
Những mặt hàng có giá trị gia tăng cao vẫn là động lực chính của ngành trong giai đoạn phục hồi.
Thách thức thị trường Mỹ và quy định xanh
Tháng 12 2025 là “điểm cuối” cho các doanh nghiệp xuất khẩu sang Hoa Kỳ trước khi các quy định MMPA và lệnh cấm nhập khẩu từ 1/1/2026 có hiệu lực. Thêm vào đó, thuế chống bán phá giá tôm POR19 dự kiến công bố cuối tháng 2/2026, làm tăng chi phí và rủi ro thời gian thông quan.
Những thay đổi chính sách này buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh lịch giao hàng, tái cấu trúc danh mục sản phẩm và chuẩn bị hồ sơ tuân thủ chi tiết.
Doanh nghiệp dẫn đầu và chiến lược đa thị trường
Trong nhóm doanh nghiệp lớn, STAPIMEX ghi 309,8 triệu USD, Minh Phú (các pháp nhân Cà Mau và Hậu Giang) hơn 542 triệu USD, và Vĩnh Hoàn giữ vị trí số 1 về cá tra với 249,0 triệu USD.
Các tập đoàn như Phát Lợi, An Hải và CASES đã chuyển trọng tâm sang sản phẩm chế biến sâu và thị trường Trung Quốc, tận dụng ưu thế FTA và CPTPP. Khi thị trường Mỹ gặp khó khăn, họ đã nhanh chóng đẩy mạnh xuất khẩu sang khối CPTPP (hơn 3 tỷ USD) và Trung Quốc (2,4 tỷ USD), minh chứng cho chiến lược “giỏ thị trường” giảm rủi ro phụ thuộc.
Bài học cho 2026: Thương mại xanh và quản trị chuỗi cung ứng
Quý IV 2025 cho thấy các rào cản kỹ thuật như thẻ vàng IUU và quy định MMPA đang trở nên nghiêm ngặt hơn, đặc biệt đối với hải sản khai thác. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải:
- Minh bạch hoá chuỗi cung ứng, triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc.
- Nâng chuẩn kiểm soát chất lượng và chứng nhận xanh (ví dụ: chứng chỉ MSC, ASC).
- Tối ưu hoá chuỗi lạnh và tăng tỷ trọng sản phẩm có giá trị gia tăng.
Chỉ khi đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn này, doanh nghiệp mới có thể duy trì thị phần ở các thị trường khó tính và tránh “cú phanh” do thay đổi chính sách.
Kết luận và hướng đi
Kim ngạch gần 11,3 tỷ USD của 2025 là một cột mốc ấn tượng, nhưng đồng thời cũng là lời nhắc rằng tăng trưởng nhanh đi kèm với áp lực tiêu chuẩn ngày càng cao. Năm 2026, thước đo thành công sẽ không chỉ là doanh thu mà còn là khả năng thích ứng với yêu cầu thương mại xanh, tính minh bạch của chuỗi cung ứng và sự linh hoạt trong việc chuyển dịch thị trường.
