Nội dung chính
Nông nghiệp sinh thái không còn là lựa chọn, mà là lộ trình thiết yếu cho nền nông nghiệp Việt Nam hướng tới tăng trưởng xanh.
1. Nông nghiệp sinh thái: Bước tiến thực tiễn 2021‑2025
Trong giai đoạn 2021‑2025, hơn 200 mô hình nông nghiệp sinh thái đã được triển khai ở khắp cả nước, với sự hỗ trợ từ FAO, UNDP và nhiều đối tác quốc tế. Ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết các dự án này đã chứng minh khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm phát thải CO₂ và nâng cao thu nhập nông dân.
Ví dụ tiêu biểu
- Lúa‑tôm tại Đồng bằng sông Cửu Long – giảm phát thải tới 30% so với hệ thống truyền thống.
- Lúa‑sen ở vùng trũng – cải thiện đa dạng sinh học và tăng năng suất gấp 1,2 lần.
- Nông‑lâm kết hợp ở miền núi – bảo vệ đất, giảm xói mòn và tạo nguồn thu nhập ổn định.
2. Thách thức: Từ mô hình thí điểm tới chính sách quy mô quốc gia
Mặc dù các dự án đạt hiệu quả cao, nhưng phần lớn vẫn còn “đóng khung” trong các dự án thí điểm. Ông Tuấn nhấn mạnh: “Việc nhân rộng là thách thức lớn nhất hiện nay, chúng ta cần chuyển đổi các sáng kiến rời rạc thành chính sách và chương trình quốc gia.”
Rào cản chính
- Thiếu khung pháp lý thống nhất cho các mô hình sinh thái.
- Quy mô tài chính hạn chế, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam vẫn là một trong 20 quốc gia tiêu thụ phân bón nhiều nhất.
- Hạ tầng kỹ thuật chưa đáp ứng nhu cầu thu thập và quản lý dữ liệu đất.
3. Vai trò của đối tác quốc tế và nguồn tài chính
Vinod Ahuja, Trưởng Đại diện FAO tại Việt Nam, khẳng định thành công của các mô hình đến từ sự kết hợp hài hòa giữa tri thức bản địa và khoa học hiện đại. FAO đồng thời cảnh báo: “Việc lạm dụng phân bón và canh tác thâm canh đang làm suy giảm sức khỏe đất, ảnh hưởng trực tiếp tới mục tiêu phát triển bền vững.”
Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) cùng BIDV đã cung cấp các gói tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, hỗ trợ hiện đại hoá hệ thống thủy lợi và triển khai công nghệ nông nghiệp chính xác. Giám đốc ADB tại Việt Nam, ông Shantanu Chakraborty, nhấn mạnh: “Đầu tư vào hạ tầng xanh và công nghệ số là chìa khóa để nâng cao năng suất và giảm phát thải.”
4. Kiến nghị chính sách cho giai đoạn 2026‑2030
Ông Tuấn đề xuất ba trục chiến lược:
- Phát triển hệ thống truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.
- Hỗ trợ tín dụng xanh, ODA làm “vốn mồi” để giảm rủi ro cho khu vực tư nhân.
- Xây dựng Cơ sở dữ liệu đất và cây trồng quốc gia, đồng thời triển khai mô hình “bác sĩ đất” hỗ trợ nông dân trực tiếp.
PGS.TS. Trần Minh Tiến đề xuất quy định riêng cho canh tác đất dốc và công nhận sức khỏe đất là tài sản quốc gia, giúp thu hút đầu tư dài hạn vào công nghệ phân bón nhả chậm, phân bón nano.
5. Kết luận: Con đường xanh không thể trì hoãn
Bộ trưởng Trần Đức Thắng nhấn mạnh: “Với chỉ 10,3 triệu hecta đất canh tác và áp lực biến đổi khí hậu, Việt Nam không thể đạt được thịnh vượng nông nghiệp nếu không bảo vệ hệ sinh thái.” Vì vậy, chuyển đổi hệ thống lương thực‑thực phẩm sang mô hình xanh, ít phát thải và bền vững đã trở thành “con đường tất yếu”.
Trong thời gian tới, Bộ trưởng kêu gọi các tổ chức quốc tế tiếp tục đồng hành, hoàn thiện thể chế, thúc đẩy khoa học‑công nghệ và huy động nguồn lực tài chính nội, ngoại để hiện thực hoá mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050.