Nội dung chính
Luật Xây dựng sửa đổi sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, hứa hẹn xóa bỏ hàng loạt rào cản pháp lý trong ngành xây dựng.
Những thay đổi cốt lõi và tác động tới đầu tư xây dựng
Trong Hội thảo quốc gia Luật Xây dựng 2025, nhiều chuyên gia đã đưa ra những nhận định quan trọng. Ông Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), nhấn mạnh rằng các bất cập trong luật hiện hành đã tạo ra “điểm nghẽn” khiến doanh nghiệp phải “bó tay”.
“Doanh nghiệp Hàn Quốc muốn xây dựng cầu nối giữa hai nhà máy trong khu công nghiệp của mình đã phải chờ đợi nhiều năm mà chưa nhận được giấy phép,” ông Lê Hồng Hạnh nêu ví dụ.
Ông Bùi Văn Dưỡng, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, luật mới được chia làm ba nhóm lớn:
- Đổi mới phương thức và nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư.
- Cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư.
- Phân định rõ trách nhiệm các chủ thể và hoàn thiện cơ chế quản lý chi phí, hợp đồng.
Luật mới quy định chi tiết cách phân loại dự án theo hình thức đầu tư (công, PPP, kinh doanh) và đưa ra các quy trình quản lý phù hợp cho từng loại. Đồng thời, mô hình quản lý dự án được rút gọn còn lại hai hình thức chủ đạo, nhưng vẫn giữ lại tính linh hoạt để đáp ứng nhu cầu đa dạng của các ban quản lý.
Quản lý chi phí và hợp đồng xây dựng
Theo ông Hồ Ngọc Sơn, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế xây dựng, luật mới cho phép tính toán chi phí đầu tư theo từng giai đoạn, thay vì áp dụng nguyên tắc “đúng, đủ” một lần. Điều này giúp chủ đầu tư cập nhật dự toán chính xác hơn khi thiết kế tiến triển.
Hai nội dung quan trọng được bổ sung trong quản lý hợp đồng là:
- Sự kiện bất khả kháng được định nghĩa rõ ràng, giúp giảm tranh chấp khi xảy ra thiên tai hoặc các yếu tố ngoài tầm kiểm soát.
- Hoàn thành cơ bản được xác định cụ thể, đồng thời nhấn mạnh nguyên tắc bảo đảm nghĩa vụ theo pháp luật dân sự.
Đối với điều kiện năng lực, luật mới bỏ yêu cầu năng lực của tổ chức; cá nhân chỉ cần chứng minh kinh nghiệm và hồ sơ, đồng thời tái cấu trúc hệ thống chứng chỉ hành nghề.
Quản trị rủi ro pháp lý trong dự án xây dựng
Luật Xây dựng sửa đổi 2025 chuyển trọng tâm từ kiểm soát tiền tệ sang quản trị rủi ro, trao quyền tự chủ nhiều hơn cho các chủ thể và tăng cường hậu kiểm. Tuy nhiên, nếu không nắm bắt kịp các quy định mới, rủi ro tranh chấp vẫn có thể gia tăng.
PGS. TS. Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội, nhấn mạnh rằng các dự án quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng thường gặp rủi ro đa lớp: từ thiết kế hợp đồng, phân bổ trách nhiệm, quản lý chi phí đến xử lý tranh chấp.
Theo báo cáo VIAC 2023, các vụ tranh chấp xây dựng chiếm hơn 30% tổng số tranh chấp được giải quyết, phản ánh mức độ phức tạp và tiềm năng rủi ro cao của lĩnh vực.
Thực tiễn tranh chấp và cách phòng ngừa
Luật sư Nguyễn Phương Nam (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) cho biết các vấn đề thường gây tranh chấp nhất là điều kiện thanh toán, quyết toán và tiến độ thực hiện. Vì vậy, hợp đồng xây dựng cần:
- Chi tiết hoá các điều khoản về tiến độ và thời gian thanh toán.
- Rõ ràng quy định về các sự kiện bất khả kháng và cách xử lý.
- Định nghĩa cụ thể các mức phí, chi phí bổ sung và cách tính toán trong các giai đoạn thiết kế.
Vai trò của cơ quan quản lý và chuyên gia
Để giảm thiểu rủi ro, các cơ quan quản lý cần nhanh chóng ban hành hướng dẫn chi tiết, chuẩn hoá mẫu hợp đồng và tăng cường cơ chế đối thoại với doanh nghiệp. Đồng thời, doanh nghiệp nên đầu tư vào đào tạo đội ngũ pháp lý nội bộ để nắm bắt kịp thời các thay đổi.
Kết luận: Luật Xây dựng sửa đổi 2026 mở ra cơ hội lớn cho ngành đầu tư xây dựng, nhưng đồng thời yêu cầu các bên liên quan nâng cao năng lực soạn thảo hợp đồng, quản trị chi phí và giám sát rủi ro. Việc nắm bắt nhanh chóng các quy định mới sẽ là yếu tố quyết định thành công của dự án.