Nội dung chính
Sai sót của tổ lái khiến máy bay B‑52 Mỹ rơi xuống đảo Greenland khi mang 4 quả bom hạt nhân, làm phát tán lượng lớn vật liệu phóng xạ.
Nguyên nhân sự cố
Vào ngày 21/1/1968, chiếc B‑52G mang mã hiệu HOBO‑28 thực hiện nhiệm vụ tuần tra hạt nhân quanh căn cứ Thule, Greenland. Khi bay vòng kín, một thành viên phi công phát hiện mùi khét của cao su. Nguyên nhân: đệm mút đặt trên lỗ thoát khí nóng đã bốc cháy, gây ngọn lửa lan nhanh trong buồng lái. Hệ thống điện ngừng hoạt động, buồng lái ngập khói, khiến phi hành đoàn không kịp hạ cánh khẩn cấp.
Hậu quả tức thời
Trong cơn hoảng loạn, 6 thành viên nhảy dù thành công; thành viên thứ 7 tử vong do chấn thương đầu. Máy bay đâm vào lớp băng vịnh North Star với tốc độ khoảng 900 km/h, tạo ra một vết sẹo dài 700 m, rộng 160 m trên mặt băng.
Phát tán phóng xạ
Cú va chạm đã kích hoạt các khối thuốc nổ trên 4 quả bom, nhưng không gây nổ hạt nhân. Thay vào đó, plutonium và các vật liệu phóng xạ khác được phát tán rộng rãi, ô nhiễm khu vực xung quanh và để lại “vết đen” trên băng.
Chiến dịch dọn dẹp và truy tìm bom mất tích
Washington ban đầu muốn để máy bay chìm xuống đáy vịnh, nhưng Đan Mạch yêu cầu thu hồi toàn bộ máy bay và băng nhiễm xạ để bảo vệ căn cứ Thule. Cuối cùng, Mỹ đồng ý thực hiện chiến dịch “Crested Ice”.
Chiến dịch “Crested Ice”
Những mảnh vỡ được chuyển tới nhà máy Pantex (Texas) để giám định; băng nhiễm xạ được đóng trong thùng thép và vận chuyển tới cơ sở Savannah River (Nam Carolina). Quá trình dọn dẹp diễn ra gấp rút vì băng sẽ tan vào mùa xuân.
Vụ mất bom nguyên tử
Theo báo cáo BBC năm 2008, một trong bốn quả bom đã rơi qua lớp băng và chìm xuống đáy biển. Mặc dù các tàu ngầm đã thực hiện chiến dịch trục vớt, nhưng không thu hồi được toàn bộ vũ khí. Một số chuyên gia cho rằng vật liệu hạt nhân cấp độ vũ khí vẫn còn nằm sâu dưới đáy vịnh North Star.
Ảnh hưởng lâu dài và bài học lịch sử
Vụ tai nạn đã phơi bày việc Mỹ thường xuyên triển khai oanh tạc mang vũ khí hạt nhân trên không gian Greenland – một khu vực được Đan Mạch tuyên là “phi hạt nhân” từ năm 1957. Thông tin tiết lộ năm 1995 cho thấy Thủ tướng Đan Mạch H. C. Hansen đã ngầm cho phép Mỹ đặt vũ khí hạt nhân trên đảo qua thư tay, làm tăng căng thẳng quan hệ Washington‑Copenhagen.
Đối với những người tham gia dọn dẹp, nhiều trường hợp báo cáo các vấn đề sức khỏe như mệt mỏi cực độ, bệnh ngoài da và suy giảm hệ miễn dịch. Tuy nhiên, các cuộc điều tra không thể khẳng định mối liên hệ trực tiếp với phơi nhiễm phóng xạ, và cho rằng các triệu chứng có thể xuất phát từ lối sống.
Vụ việc không chỉ là một tai nạn hàng không mà còn là dấu chấm hỏi về chính sách vũ khí hạt nhân trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Nó nhắc nhở các nhà hoạch định chính sách hiện đại cần cân nhắc kỹ lưỡng rủi ro môi trường và an ninh khi triển khai vũ khí chiến lược.
Bạn muốn biết thêm về các vụ tai nạn hạt nhân khác và cách các quốc gia xử lý hậu quả? Hãy theo dõi chuyên mục “Tin tức” của chúng tôi để cập nhật những phân tích sâu sắc nhất.